ساختار آموزش و پرورش كودكان و دانش آموزان آسيب ديده بينايي


آموزش افراد آسيب ديده بينايي در كشور ما از سابقه درازي برخوردار بوده است در تاريخ ادب و هنر ايران زمين با افراد فرهيخته اي چون فارابي، رودكي ، مواجه مي شويم كه با توجه به آموخته هايشان در روزگار خود داراي مقام علمي خاص بوده اند. ذكر اين مطلب، روشن مي كند كه تعليم و تربيت نابينايان با آموزش خط به آنها دو مقوله جدا از يكديگر بوده و به طور همزمان وارد كشور ما شده است.
    آموزش نظامند و نوين تقارن با ورود خط بريل به ايران از حدود سال 1300 با ورود كشيش آلماني « پاستور كريستوفل» و تأسيس مدرسه ويژه نابينايان در تبريز آغاز مي شود. او پس از آن در سال 1340 اولين آموزشگاه ويژه نابينايان به همت شهروند ايراني در اصفهان با نام « سازمان آموزش ابا بصير» تأسيس مي نمايد و در سال 1343 نيز نخستين آموزشگاه نابينايان در تهران تأسيس مي گردد. اما متأسفانه در رابطه با تعيين ساختار آموزش و پرورش اين افراد هيچگونه اقدامي بعمل نمي آيد. پس از تأسيس اداره كل آموزش و پرورش استثنايي در سال 1347 نيز در اين رابطه حركتي صورت نپذيرفته است.
    ضمناً با تأسيس سازمان آموزش و پرورش استثنايي در سال 1370 كه گامي بلند در مسير تعليم و تربيت كودكان استثنايي بود همچون گذشته به اين مهم پرداخته نشد و اين خلاء همچنان باقي ماند تا سرانجام خوشبختانه در هفدهمين جلسه شوراي سازمان آموزش و پرورش استثنايي مورخ 22/4/79 ساختار آموزش و پرورش كودكان و دانش آموزان آسيب ديده بينايي به تصويب رسيد.
    بر اساس ماده يك مصوبه مذكور« هدف ويژه از آموزش و پرورش اين گروه دستيابي آنان به خود اتكايي، بهزيستي و سازگاري شخصي و اجتماعي است».
    حصول اين هدف از طريق شناسايي، ارزيابي و تشخيص به موقع و مداوم، مشاوره و آموزش هدفدار والدين، توانبخشي مبتني بر محور آموزش مهارتهاي رواني حركتي، شناختي و اجتماعي» ذكر گرديده است. همانگونه كه ملاحظه مي شود در اين هدف به سه نكته اساسي در زندگي افراد آسيب ديده بينايي به درستي توجه شده است يعني: 1- خوداتكايي در همه ابعاد زندگي، بهزيستي همه جانبه در شأن انساني آنها و سازگاري در دو بعد فردي و اجتماعي كه دستيابي به اهداف مزبور از طريق شناسايي، ارزيابي و تشخيص به هنگام و مداوم و به دنبال آن مشاوره و آموزش مستمر و متناسب، شرايط والدين و نيز توانبخشي مبتني بر محورهاي آموزش مهارتهاي رواني حركتي، شناختي و اجتماعي، ميسر خواهد بود.
    در ماده 2 اين مصوبه، دوره هاي تحصيلي براي كودكان و دانش آموزان آسيب ديده بينايي مشتمل بر چهار دوره پيش دبستاني، ابتدايي راهنمايي تحصيلي و متوسطه در نظر گرفته شده است.
    در مصوبه مذكور آمده است كه مدت زمان دوره پيش دبستاني براي اين افراد شامل: از بدو تولد تا چهار سالگي و برنامه دو ساله آمادگي، خواهد بود.
    در بخش اول تاكيد بر آموزش كودك و والدين هر دو مي باشد. تا كودك به وسيله والدين و در محيط طبيعي پرورش يابد، و در پايه هاي آمادگي كه متشكل از آمادگي يك « 4 تا 5 سالگي» و آمادگي دو « 5 تا 6 سالگي» است. تاكيد بر آموزش نوآموزان توسط مربي و همراهي والدين است. در رابطه با گذراندن دوره آمادگي به اين نكته نيز توجه شده است كه كودكان مستعد مي توانند اين دوره را در عرض يك سال سپري نمايند.
    در ماده 4 مصوبه، بر آموزش نظامند و مداوم والدين كودكان و نوآموزان پيش دبستاني تاكيد شده است. در بخشي از اين ماده به اين مطلب اشاره شده كه : « ... آموزش كودك به روش طبيعي در اين مرحله به طور عمده از طريق والدين صورت خواهد گرفت» بنابراين جاي اميدواري است كه اگر مشكل بينايي كودكان به موقع تشخيص داده شده باشد و والدين آنها با برقراري ارتباط مداوم با مراكز پيش دبستاني و بهره مندي از آموزش هاي هدفمند و برنامه ريزي شده بتوانند ياور بهتر و آگاه تري براي كودك خويش بوده و توان حداكثر كمك ممكن به او را جهت جبران مشكل بينايي داشته باشند.
    در ماده 5 مصوبه آمده است كه دوره هاي تحصيلي بعدي يعني، دوره هاي دبستان، راهنمايي تحصيلي و متوسطه براي اين گروه از دانش آموزان همانند دوره هاي تحصيلي دانش آموزان عادي است. در اين راستا و در تبصره اين ماده تأكيد شده كه اولويت در اتخاذ شيوه آموزش افراد داراي مشكل بينايي بر آموزش تلفيقي است. اميد است با تصويب آيين نامه آموزش تلفيقي همراهي بيشتر آموزش عادي و نيز فراهم آمدن امكانات بيشتر آموزشي، روز به روز به تعداد دانش آموزان تلفيقي و گسترش مباني آموزشي آن افزوده گردد تا همچون گذشته و حتي بيش از آن شاهد موفقيت دانش آموزان آسيب ديده بينايي در مراحل مختلف تحصيلي باشيم.
    

 

تاریخچه آموزش و پرورش کودکان نابینا در ایران

تهران- خبرگزاری ایسکانیوز : روز 15 اکتبر مصادف با (24 مهرماه) از سوی سازمان علمی و فرهنگی یونسکو به عنوان " روزجهانی نابینایان " یا " عصای سفید " نامگذاری شده است.

به گزارش روز سه شنبه گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز" به نقل از روابط عمومی آموزش و پرورش استثنایی این نامگذاری تبلور قابلیت ها، توانمندیها و شان و منزلت اجتماعی نابینایان است تا با اغتنام از این فرصت کوتاه نگرشی مطلوب در جامعه نسبت به نابینایان به وجود آید.نخستین تلاش ها در زمینه آموزش نابینایان درایران به سال 1299 شمسی مربوط می شود.در این سال کارتعلیم و تربیت دانش آموزان نابینا با جذب 5 دانش آموزنابینا در مدرسه ای در تبریزآغاز شد. وتوسط شخصی به نام "پاستور ارنست کریستوفل "توسعه یافت.
آموزشگاه نابینایان تبریز که تنها مرکز آموزش نابینایان در ایران محسوب می شد تا سال 1319 مشغول ارایه خدمات آموزشی و تربیت حرفه ای به نابینایان بود، و تعداد دانش آموزان نابینای تحت پوشش آن به 45 نفرمی رسید. در سال 1325 نیز خانمی انگلیسی به نام" گون گستر" آموزشگاهی برای دختران نابینا به نام نور آیین در شهر اصفهان تاسیس کرد.
کریستوفل آغازگرآموزش نابینایان در ایران که با شروع جنگ جهانی دوم مجبور به ترک ایران شده بود پس از پایان جنگ به ایران بازگشت وآموزش پسران نابینا را به عهده گرفت.با شروع آموزش نابینایان در اصفهان تعدادی از پسران نابینای تبریز به اصفهان آمدند و همچون دختران دانش آموز آموزشگاه نورآیین از امکانات خوابگاهی وحرفه ای ویژه نابینایان استفاده کردند.در همین زمان بودکه کریستوفل با همکاری یکی از فرهنگیان پرسابقه اصفهان ،خط برجسته نقطه ای را درتطبیق با الفبای فارسی اصلاح وتکمیل کرد. او کتابهای درسی دوره ابتدایی را به خط ویژه برگرداند وتعدای از کتابهای غیر درسی را نیز به خط بریل فارسی تبدیل کرد.گفتنی است خط فارسی بریل که درست مطابق حروف فارسی ماست درپنجاه سال پیش توسط یک آلمانی درست شده و از آن زمان رواج دارد.
نخستین کلاس درس نابینایان در تهران،سال 1329 درآموزشگاه رودکی تشکیل شد.آن روز 59 تن از اطفال نابینای دختر و پسردر یک اتاق روی نیمکت نشسته بودند وبا ترس ونگرانی به آینده مجهول خود می اندیشیدند.
نه خود اطفال باور می کردند که ممکن است سواد پیدا کنند و نه اشخاص بینای اطراف آنها چنین تصوری داشتند.
در سال 1337 یکی از پیشکسوتان آموزش وپرورش تبریز،آموزشگاهی به صورت ملی و غیرانتفاعی تاسیس کرد.این آموزشگاه سه گروه ازکودکان استثنایی از جمله نابینایان را در آن مجموعه جایگزین کرد.
دراین مجموعه دانش آموزان از کارگاه های کفاشی وحصیر بافی استفاده می کردند.وطبق آمارسال تحصیلی 56 حدود 29 دانش آموز نابینا درآن مشغول تحصیل بودند.
نقطه شروع آموزش نابینایان در فارس به سال 42 یعنی 5 سال قبل از تاسیس دفتر آموزش کودکان استثنایی مربوط می شود. درآن سال،کلاسی مخصوص آموزش نابینایان تحت نظر اداره کل فرهنگ استان تاسیس شد .و در سال 1349 ،آموزشگاه شوریده شیرازی افتتاح وشروع به کارکرد.
پس از تعطیلی آموزشگاه رودکی تهران درسال 1340،دکتر محمد خزایلی که خود نابینا بود انجمن حمایت وهدایت نابینایان را تاسیس کرد واین انجمن بهانه ای شدتا با جمع آوری امکانات انسانی و مالی آموزشگاهی را در خانه ای قدیمی در خیابان ظهیر الاسلام تهران تاسیس کند.ساختمان جدید آموزشگاه در سال50 مورد بهره برداری قرار گرفت که مجهز به کلاسهای آموزشی،کارگاهی،ورزشی،آزمایشگاه وناهارخوری وکتابخانه بریل بود.هم اکنون کلیه دوره های آموزشی ابتدایی،راهنمایی ومتوسطه در این آموزشگاه برقرار وکلاسهای حرفه ای وهنری وآموزش بزرگسالان دایر است.ناگفته نماند دکتر محمد خزایلی ابتکار راه اندازی کلاسهای شبانه برای افراد بزرگسال وشاغل در ایران را از آن خود کرده است.
آموزشگاه نابینایان شهید محبی فعالیت آموزشی خودرا با 33 دانش آموز در سال 1343 شروع کرد.ساختمان این آموزشگاه مطابق توانایی ها ونیازهای دانش آموزان نابینا طراحی و اجراشده است .یک سوم کارکنان آموزشگاه را افراد نابینا ونیمه بینا که از دانش آموختگان همین آموزشگاه هستندتشکیل می دهد.وبیش از سه چهارم فارغ التحصیلان این آموزشگاه به دانشگاهها ومراکز آموزش عالی راه پیدا می کنند.
همزمان با تشکیل دفتر آموزش کودکان استثنایی درسال 1347،تعداد 344 دانش آموز نابینا در آموزشگاههای از پیش تاسیس شده نورآیین وکریستوفل اصفهان،شهید محبی وخزایلی تهران،استثنایی تبریزو رودکی اهواز مشغول تحصیل بودند.
درسال 1348 یعنی یک سال پس از تشکیل دفتر آموزش استثنایی،آموزشگاه نابینایان ابابصیردراصفهان وبه دنبال آن در سال 56 آموزشگاه محمد خیابانی در شهر ری وسپس در سال 58 آموزشگاه نابینایان پاسداران ودختران نرجس در شمال تهران ایجاد گردید.
پس از تشکیل دفتر آموزش استثنایی در زمینه تولید وتهیه وسایل کمک آموزشی و ملزومات آموزشی و ابزار توان بخشی نابینایان تلاشهای بسیار صورت گرفت.یکی از قدمهای مثبت وعلمی که با شروع به کار دفترآموزش کودکان استثنایی در زمینه آموزش دانش آموزان نابینا برداشته شد تلفیق دانش آموزان نابینا در بین دانش آموزان عادی است.
با تاسیس سازمان آموزش وپرورش استثنایی،گروه آموزشی نابینایان و نیمه بینایان شروع به فعالیت نمود. برای این گروه از دانش اموزان چهار دوره پیش دبستانی،ابتدایی،راهنمایی تحصیلی ومتوسطه پیش بینی گردید.و به آموزش تلفیقی اهمیت خاصی داده شد.این گروه از دانش آموزان که با شروع فعالیت سازمان در سال تحصیلی71-70تعداد2067 نفر را تشکیل می دادند،در سال 77-76 به 3445 نفرافزایش یافت.واینک تعداد 5078 دانش آموز نابینا ونیمه بینا در 492 کلاس در کشورمشغول تحصیل هستند.
همچنان که گفته شد در بین گروه های مختلف استثنایی،نابینایان در زمینه روش آموزش تلفیقی موفق ترین گروه بوده است.در سال 1374 طرح آموزش تلفیقی نابینایان ودستورالعمل های آن از سوی گروه آموزشی نابینایان مورد تجدید نظر قرار گرفت وبه مدارس عادی واستثنایی ابلاغ شد.
با ابلاغ این طرح مدارس عادی موظف به پذیرش دانش آموزان نابینا به صورت تلفیقی در کلاس های مخت%